Każde z rodziców ma do odegrania w życiu dziecka inną rolę. Zarówno ojciec, jak i matka są mu potrzebni do prawidłowego i harmonijnego rozwoju. Wiele z nas zastanawia się jednak, czy tata jest gorszy od mamy. Sprawdź, ile prawdy tkwi w tym micie.
W opinii wielu ludzi kobiety rodzą się przystosowane do roli matki, a ojcowie nie są w stanie stworzyć z dziećmi tak bliskiej relacji. Jest to mit niezgodny z rzeczywistością. Nasze kompetencje rodzicielskie nie są w prosty sposób związane z płcią, a bardziej z naszą osobowością. Rola matki i ojca w życiu potomstwa jest inna, ale żadna nie jest gorsza. Budowanie relacji z dzieckiem wymaga jednak czasu i uwagi, aby więź mogła rozwijać się i wzmacniać. Czy tata jest gorszy od mamy?
Pierwsze chwile w nowej roli
Kobiety noszą w sobie dziecko przez dziewięć miesięcy, a następnie wydają je na świat. Natura dała nam wiele cennych umiejętności, jak na przykład karmienie piersią, które ułatwiają nam wejście w nową rolę. Pomimo tego, że współcześni badacze zastanawiają się nad mechanizmami instynktu macierzyńskiego, nie da się zaprzeczyć, że spora część z nas posiada zestaw wiedzy niezbędnej do opieki nad noworodkiem czy małym dzieckiem na długo wcześniej, zanim same mają potomstwo. Oglądamy w tej roli swoje mamy, ciocie, siostry czy kuzynki i w ten sposób kształtujemy swój obraz macierzyństwa. Często kierujemy się instynktem lub przeczuciem, odwołujemy do przesłanek nieuchwytnych dla naszych partnerów. Generalnie bycie oddanym rodzicem przychodzi nam z większą łatwością niż mężczyznom.
Podobno różnica pomiędzy matkami a ojcami jest taka, że matka kocha swoje dziecko już od chwili, gdy dowiaduje się o nowym życiu rosnącym w jej brzuchu. Czuje jego obecność i ruchy, co pozwala rozwijać się łączącej ich więzi bardzo wcześnie. Dla ojców tym przełomowym momentem jest dopiero poród. Wtedy, gdy mogą wziąć swoje dziecko po raz pierwszy na ręce i objąć je wszystkimi zmysłami. Współcześni mężczyźni są dużo lepiej przygotowani do opieki nad dziećmi, niż miało to miejsce jeszcze kilkanaście lat temu. Nadal jednak pokutuje przekonanie, że mamy zawsze wiedzą i robią lepiej. Takie nastawienie może skutecznie zniechęcić młodych tatusiów do aktywnego zajmowania się noworodkiem. Wręcz nauczyć ich powstrzymywania się od ingerowania w relację matka-dziecko.
Aby umożliwić ojcem stworzenie silnej i bliskiej więzi ze swoimi pociechami, musimy im w tym po prostu nie przeszkadzać. A jeśli tego potrzebują, to zachęcać ich i wspierać. Część obowiązków związanych z dbaniem o noworodka może nie przychodzić im naturalnie. Będą czuć wątpliwości we własne siły, ale nie wyręczajmy ich na każdym kroku. Jedynie prowadźmy za rękę i służmy dobrą radą. Dzięki temu od pierwszych dni życia nasze maluchy będą świadome istnienia dwóch najważniejszych osób, które je kochają, zapewniają poczucie bezpieczeństwa, troszczą się i okazują czułości.
Rola taty w życiu dziecka
We współczesnych rodzinach coraz częściej zacierają się granice pomiędzy stereotypowymi rolami kobiet i mężczyzn, które kiedyś jasno wyznaczały obowiązki każdej ze stron. Dawniej matki głównie gotowały, sprzątały i prały, a także czytały dzieciom oraz przekazywały im wiedzę o sztuce, uczyły śpiewać czy grać. Ojcowie byli aktywni zawodowo, utrzymywali rodzinę i robili kariery, a w wolnej chwili budowali z synami konstrukcje z drewna, pokazywali jak używać młotka czy rąbać drwa. Dziś prowadzimy całkiem inne życie – panie mogą być prezeskami wielkich firm, a panowie zajmować się domem na cały etat i nikogo już to nie dziwi.
Taka zmiana postrzegania ról kobiet i mężczyzn w społeczeństwie nie była bez wpływu na oczekiwania stawiane matkom i ojcom. Współczesny tata ma przede wszystkim aktywnie uczestniczyć w opiece i wychowaniu swoich dzieci, interesować się nimi, wspólnie bawić i troszczyć się o nie, a nie bać się okazywać czułości. Chętnie przytula, czyta bajki na dobranoc, opatruje otarte kolana. Silna więź tata-dziecko jest podstawą do prawidłowego rozwoju emocjonalnego, a także dojrzewania osobowości.
Na gruncie poczucia bezpieczeństwa panującego w domu rodzinnym, wzrasta dorosły pewny siebie. Wierzący we własne siły, mający zaufanie do świata, pozytywnie nastawiony do życia, a także tworzący zdrowe relacje z innymi ludźmi. Badania potwierdzają, że dzieci zaangażowanych ojców rzadziej są agresywne lub lękliwe. Nie unikają kontaktu fizycznego i otwartego okazywania uczuć. W mniejszym stopniu narażone są na zaburzenia psychiczne czy depresję w wieku nastoletnim.
Dobrymi rodzicami czyni nas coś więcej niż płeć. Czy tata jest gorszy od mamy? Nie! Wszystko zależy wyłącznie od jego nastawienia i zaangażowania. Może stać się oddanym opiekunem, który będzie posiadał silną więź i bliską relację z dzieckiem na całe życie. Wystarczą jedynie chęci i czas, a także cenne wsparcie otoczenia, które ułatwi mu wejście w nową rolę.
Odejście bliskiej osoby zawsze jest jak cios, na który nie możemy się przygotować. Zwłaszcza śmierć mamy lub taty to często traumatyczne doświadczenie. Cierpimy nie tylko psychicznie, ale także fizycznie, co często uniemożliwia nam normalne funkcjonowanie. Ból po stracie rodzica – sprawdź jak sobie z nim radzić.
Śmierć jest naturalną koleją rzeczy, która dotyczy wszystkich istot żywych. Mamy jej świadomość na każdym kroku, ale nie wpływa to w żaden sposób na nasze lepsze przygotowanie się na ten moment. Odejście rodziców i innych bliskich nam osób zawsze jest trudne, a często traumatyczne. Bywa, że po śmierci mamy lub taty popadamy w depresję, a terapia psychologiczna jest nam niezbędna, aby wrócić do normalnego funkcjonowania.
Nie zawsze jednak żałoba przebiega w takich dramatycznych okolicznościach. To bardzo indywidualna sprawa, jak przeżywamy stratę członków rodziny. Duży wpływ ma na to zwłaszcza kultura, w której zostaliśmy wychowani i wyznawana przez nas wiara, a także stopień zażyłości z osobą, która zmarła. W religii chrześcijańskiej śmierć należy opłakać, a dawniej czas żałoby podkreślano czarnym strojem i to nawet przez kilka lat. Każdy z nas kojarzy zapewne z lekcji historii postaci płaczek, które wynajmowało się specjalnie do tego celu na pogrzeby. Był to jeden ze staropolskich obyczajów związanych z ostatnim pożegnaniem.
Istnieją jednak wyznania, w których śmierć nie wiąże się z tak intensywnym poczuciem straty czy paraliżującego bólu. Jej symbolem nie jest nawet czarny kolor, który w naszej kulturze kojarzy się z nią jednoznacznie. Na to, jak przebiegać będzie okres żałoby, ma więc wpływ wiele różnych czynników, w tym nasza filozofia związana z życiem pozagrobowym. Najczęściej wymienia się pięć jej etapów, które charakteryzują się swoimi typowymi objawami – stanem emocjonalnym, w którym się znajdujemy.
5 etapów żałoby wg Catherine M. Sanders – co odczuwamy na każdym z nich?
- SZOK
- UŚWIADOMIENIE SOBIE STRATY
- CHRONIENIE SIEBIE – WYCOFANIE SIĘ
- POWRACANIE DO ZDROWIA
- ODNOWA
ETAP PIERWSZY – SZOK
- niedowierzanie, wstrząs
- skołowanie, wewnętrzny zamęt
- silne wzburzenie, pobudzenie, stan alarmu
- poczucie bezradności, załamanie
- dystansowanie się, izolowanie, odcinanie psychiczne
ETAP DRUGI – UŚWIADOMIENIE SOBIE STRATY
- niepokój, wysoka nerwowość
- konflikty emocjonalne, sprzeczne uczucia
- silny stres
- nadwrażliwość na wszelkie bodźce
- gniew, złość, agresja
- poczucie winy, wstyd
- ból, cierpienie
- głębokie zmęczenie fizyczne i psychiczne
- tęsknota, smutek
- utrata poczucia bezpieczeństwa
TRZECI ETAP – CHRONIENIE SIEBIE, WYCOFANIE SIĘ
- rozpacz
- wycofanie się z życia społecznego
- izolacja emocjonalna
- znaczne obniżenie nastroju
- silne zmęczenie
ETAP CZWARTY – POWRACANIE DO ZDROWIA
- tworzenie nowego życia
- odzyskiwanie kontroli nad sytuacją
- poszukiwanie głębszego sensu i znaczenia
- przebaczenie
- zapominanie
- przypływ energii
ETAP PIĄTY – ODNOWA
- uczenie się życia bez bliskiej osoby
- powrót do zwykłego funkcjonowania
- akceptacja, pogodzenie się ze stratą
Przejście żałoby i trudnych emocji, które są z nią związane, jest krokiem koniecznym, aby móc ją zakończyć i ponownie zacząć żyć pełną piersią. Nic nie będzie już jak dawniej, bo zabraknie przy nas ukochanej mamy lub taty, ale musimy nauczyć się funkcjonować ze świadomością, że mamy jeszcze wiele innych spraw przed sobą do zrobienia. Cieszyć się wspólnymi chwilami z rodziną, realizować plany i marzenia, a nie pogrążać się w rozpaczy i wspomnieniach lub trwać w stagnacji.
Z upływem lat, ten silny ból po stracie rodzica, kiedyś w końcu zmaleje. Nadal pamiątki po zmarłym, zdjęcia czy wspominki będą wywoływać nasz smutek i tęsknotę, ale nie będą nas osłabiać i odbierać chęci do działania. Nauczymy się żyć na nowo i znajdziemy sposób na pogodzenie się z bolesną stratą. Dla każdego z nas żałoba może wyglądać inaczej, trwać dłużej lub krócej, pamiętajmy jednak o tym, że musimy pozwolić zmarłym odejść, uwolnić się od ciążących nam emocji i wyleczyć swoje rany. Jeśli sytuacja nas przerasta, a cierpienie jest tak duże, że przestajemy widzieć nadzieję na lepsze dni, to nie obawiajmy się skorzystać z pomocy terapeuty lub lekarza, który wesprze nas w tych trudnych chwilach.
Dzieci skrywają w sobie ogromne pokłady energii, którą każdego dnia muszą spożytkować. Bardzo chętnie wykorzystują ją więc do zaspokajania swojej silnej potrzeby ruchu. Sprawdź, dlaczego aktywność fizyczna dzieci jest tak ważna w ich życiu?
Szalejące po placach zabaw dzieci nie dziwią nikogo. Znacznie mniejszą tolerancję wykazujemy jednak w sytuacji, gdy skakać i biegać chcą we własnym domu. Zabraniając naszym pociechom takiej formy aktywności możemy jednak im zaszkodzić. Istnieje wiele powodów, dla których warto wspierać potrzebę ruchu u dzieci i umożliwiać im jej zaspokajanie o różnych porach dnia. Aktywność fizyczna dzieci. Dlaczego jest tak ważna?
Różne formy aktywności ruchowej
Większość dzieci odczuwa silną potrzebę ruchu, która uniemożliwia im na przykład długie pozostawanie w tym samym miejscu, bez kręcenia się lub wiercenia. Lubią biegać, skakać, tańczyć czy wspinać się. Często udają bohaterów z bajek, walcząc z wyimaginowanym przeciwnikiem, udają samochód czy samolot. Do aktywnego spędzania czasu wolnego nie potrzebują treningów z piłki nożnej, karate czy koszykówki. Potrafią wymyślić swój własny sposób na spożytkowanie nadmiaru energii. Zorganizowane zajęcia sportowe są jednak ciekawym urozmaiceniem ich planu dnia, który ma również dużo długofalowych plusów. Wczesne odkrywanie talentów daje dzieciom szansę na rozwijanie pasji od najmłodszych lat.
Sposób na stres i emocje
Dzięki aktywności fizycznej dzieci mogą łatwiej poradzić sobie z różnymi emocjami, w tym także ze stresem, który często wiąże się z określonym napięciem mięśniowym w naszym ciele. Spontaniczny ruch pozwala na jego szybkie rozładowanie. Czasami wystarczy kilka podskoków lub przebiegnięcie się po domu, aby złość naszego malucha przeszła jak ręką odjął. Podobnie jest z kumulującym się w nas w ciągu dnia napięciem psychicznym. Zniechęcanie dziecka do okazywania ruchowej reakcji na niektóre emocje może doprowadzić nawet do narastającej frustracji, z którą nie będzie potrafiło samo sobie poradzić. Naturalnym etapem dojrzewania układu nerwowego i rozwoju emocjonalnego dzieci jest wyrażanie radości, złości, smutku czy zazdrości w bardzo żywiołowy sposób. Mogą objawiać się w formie rzucania przedmiotami, upadania na podłogę, skakania w miejscu, tupania nogami czy uciekania.
Warunki do zabawy
Warto pamiętać, że podstawową aktywnością wszystkich dzieci jest zabawa. Jej najróżniejsze formy wypełniają ich dni od samego początku. W ten sposób nie tylko doznają przyjemności czy rekreacji, ale także uczą się nowych rzeczy o sobie i otaczającym je świecie. Zabawy ruchowe należą do jednych z najbardziej lubianych, dlatego nie warto z tym walczyć. Lepiej jest zorganizować przestrzeń w domu lub pokoju dziecka tak, aby była bezpieczna i ograniczała możliwość nieszczęśliwego wypadku. Zamiast zakazywać biegania, wspinania się czy skakania – stwórzmy warunki do takiej aktywności. Nie zapominajmy także o znaczeniu spędzania czasu na świeżym powietrzu, gdzie dziecka nie ogranicza przestrzeń naszych czterech ścian i mogą pozwolić sobie na większą swobodę.
Wpływ aktywności fizycznej na młody organizm
Regularny i zróżnicowany ruch jest niezbędny do prawidłowego rozwoju dzieci i to na wielu płaszczyznach:
- Układ kostny i mięśniowy – dzięki aktywności fizycznej tkanka mięśniowa stymulowana jest do rozwoju. Wzmacniają się także kości i stawy. To szalenie ważne dla naszej pociechy, aby przeciwdziałać na przykład wadom postawy.
- Układ krwionośny i oddechowy – ruch działa na niego zbawienie w każdym wieku. Pozwala na lepszą podaż tlenu do komórek całego ciała i przyzwyczaja serce do większego niż w spoczynku obciążenia, dzięki czemu może ono odpowiednio się rozwijać. Podobnie jest z płucami, których intensywniejsza wentylacja pozytywnie wpływa na ich pojemność, przekładając się na zwiększenie wydolności organizmu.
- Motoryka – dziecko poprzez różnorodną aktywność rozwija różne, cenne umiejętności, np. siłę, szybkość, skoczność, gibkość, koordynację, precyzję ruchu.
- Psychika – ruch pozwala okiełznać emocje, z którymi nasze dziecko dopiero uczy się sobie radzić, umożliwia rozładowanie różnych napięć, jest sposobem na odreagowanie stresu.
- Profilaktyka otyłości – nadwaga, którą od otyłości dzieli tylko krok, jest realnym problemem wśród współczesnych dzieci i młodzieży. Najlepszym sposobem na walkę z nią jest prawidłowe odżywianie oraz odpowiednia aktywność fizyczna. Ruch pozwala bowiem na wykorzystanie nadwyżek energii przyjmowanej z pożywieniem.
- Inne korzyści – dzięki aktywności fizycznej, szczególnie w grach i zabawach drużynowych, nasze pociechy będą uczyły się współdziałania w grupie, poznają smak zwycięstwa i porażki. Pomaga także rozwijać kompetencje społeczne oraz motywację.
Ruch to zdrowie
Dzięki podejmowanej aktywności fizycznej organizm naszych pociech może wzrastać w harmonijny sposób. Co więcej, jeśli zaobserwujemy u dziecka wadę postawy, możemy ją z powodzeniem korygować właśnie poprzez odpowiednią formę ruchu (np. gimnastyka korekcyjna). Zamiast więc zakazywać biegania i skakania po domu, powinnyśmy je wręcz do tego zachęcać i od najmłodszych lat wpajać płynące z aktywności ruchowej korzyści. To podstawowe zasady zdrowego stylu życia, które stosować na co dzień powinien każdy z nas. Ruch stanowi także profilaktykę wielu chorób cywilizacyjnych, jak miażdżyca, cukrzyca czy depresja.
Jesienno-zimowy sezon chorobowy wystawia nasze organizmy na ciężką próbę. Gdy za oknem zimno i wilgotno, nie trudno o złapanie infekcji bakteryjnej czy wirusowej, która może wyłączyć nas życia nawet na kilka tygodni. Pamiętaj, że odporność budujemy cały rok! Poznaj naturalne sposoby, dzięki którym wzmocnisz odporność całej rodziny.
Za odporność odpowiedzialny jest nasz układ immunologiczny, obejmujący pierwotne i wtórne narządy limfatyczne. Pierwotnym narządem jest grasica, która zanika z wiekiem, a odbywają się w nim ważne dla naszego organizmu procesy – dojrzewanie limfocytów T oraz szpiku kostnego. Wtórne narządy limfatyczne to śledziona, węzły chłonne, tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego oraz migdałki – to środowisko funkcjonowania komórek układu immunologicznego. Pamiętaj, że odporność budujemy cały rok!
Odporność bierze się z brzucha
Największym skupiskiem limfocytów w naszym organizmie jest tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego, obecna na ścianach jelit. Zaburzenia ich mikroflory bakteryjnej powodują częste i nawracające infekcje, dlatego warto ją wspomóc przyjmując probiotyki.
Probiotyki naturalne, które warto spożywać każdego dnia to kiszonki i zakwasy. Oprócz najbardziej znanych – kapusty i ogórków, można ukisić wiele innych owoców i warzyw, np. pomidory, cebulę, buraki, marchewkę, rzodkiewki, czosnek, banany, jabłka, cytryny. Spożywa się je w całości lub pije w formie soków – zakwasów. Zrobione samodzielnie będą lepsze od sklepowych, ponieważ ich zawartość soli będzie niższa.
Zbawienne właściwości produktów kiszonych to między innymi:
– budowanie mikroflory bakteryjnej jelit
– źródło witaminy C
– wysoka zawartość witaminy A oraz E, które są przeciwutleniaczami oraz neutralizatorami wolnych rodników i zmniejszają ryzyko zachorowania na nowotwory, a także podatność na wirusy i bakterie
– zawartość niacyny oraz witaminy B2 wspomagających działanie układu nerwowego
– zwiększanie przyswajania wapnia i żelaza
– regulowanie poziomu cukru
– utrzymywanie prawidłowego poziomu cholesterolu
Produkty opierające się na fermentacji mlekowej, takie jak kefir, jogurt, kwaśne mleko lub maślanka to również doskonałe źródło bakterii probiotycznych. Oprócz budowania odporności, mogą być stosowane w leczeniu i zapobieganiu m.in. biegunek, alergii pokarmowych, zaparć, zmian przednowotworowych czy stanów zapalnych żołądka lub jelit.
Inne produkty wspomagające odporność, które warto włączyć do codziennej diety to :
– czosnek (działanie bakteriobójcze, przeciwbólowe, ułatwia leczenie dróg oddechowych)
– cebula (bakteriobójcza, oczyszcza krew, ułatwia odkrztuszanie)
– miód (działanie wzmacniające, przeciwbakteryjne, łagodzi ból gardła, ułatwia odkrztuszanie)
– cytryna (bogata w witaminę C)
– imbir (działa antybakteryjnie, rozgrzewająco, obniża gorączkę, łagodzi kaszel)
Naturalne preparaty i zioła
Leki i suplementy diety wspomagające odporność zawierają różne witaminy, minerały oraz naturalne składniki. Wśród tych ostatnich znajdują się najczęściej:
– jeżówka purpurowa
– aloes
– żeń-szeń
– czystek
– wiesiołek
– olej z wątroby rekina lub dorsza
– acerola
– bez czarny
– pelargonia afrykańska
Zadbaj o lepszy styl życia – nasze wskazówki
- Opracuj harmonogram dnia – dbaj o równowagę pomiędzy pracą a odpoczynkiem, wygospodaruj jak najwięcej czasu na sen (min. 6 godzin)
- Zadbaj o psychikę – znajdź swoją odskocznię od dnia codziennego, spraw sobie trochę rozrywki, odetnij się od toksycznych znajomości
- Trzymaj stres pod kontrolą – ustal priorytety i nie przejmuj się mało ważnymi sprawami, naucz się odpuszczać
- Ogranicz picie alkoholu, palenie papierosów i inne używki
- Pilnuj zdrowej diety – wybieraj produkty z prostym składem, włącz owoce i warzywa do jadłospisu, przygotowuj zróżnicowane posiłki
- Regularnie zażywaj ruchu – spędzaj chociaż pół godziny dziennie na aktywności fizycznej, najlepiej na świeżym powietrzu
Nie zapomnij o wodzie
Nie tylko odpowiedni poziom nawodnienia organizmu jest ważny. Trzeba dbać także o nawilżenie śluzówki nosa, która stanowi barierę przed patogenami. Do tego celu wystarczy sól fizjologiczna lub woda morska w aerozolu, co dodatkowo oczyści nos z toksyn wdychanych wraz z powietrzem. W domu powinniśmy utrzymywać wilgotność na poziomie 50-60%, a przy włączonych grzejnikach czasem o to trudno. Najlepiej zaopatrzyć się w nawilżacz ewaporacyjny, który najskuteczniej sprawdzi się w tej roli. Ważna jest także jakość powietrza, którym oddychamy, a w sezonie grzewczym pozostawia ona wiele do życzenia. Mieszkanie trzeba wietrzyć codziennie przez kilkanaście minut, a jeśli mieszkamy w okolicy, gdzie smog jest na wysokim poziomie, to warto rozważyć zakup specjalnego oczyszczacza powietrza.
Przeziębienia i choroby zakaźne z roku na rok są coraz bardziej dokuczliwe. Wszystko to za sprawą wielu odmian chorób, z którymi nasza pamięć immunologiczna nie ma szans. Budowanie dobrej odporności jest więc kluczowe, ponieważ może uchronić nas przed zachorowaniem, ciężkim przebiegiem choroby lub poważnymi powikłaniami.
Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym to trudny czas zarówno dla dziecka, jak i dla mamy. Mama wraca na etat! Sprawdź, z jakich przywilejów możesz skorzystać, jak zorganizować opiekę oraz jak się przygotować do tej wielkiej zmiany w życiu.
Gdy nasz płatny urlop dobiega końca, stajemy przed wyborem powrotu do pracy lub przejścia na urlop wychowawczy. Niestety, nie jest on płatny, a zasiłki rodzinne, z których można na nim korzystać nie należą do wysokich. Dla wielu mam jedyną opcją jest więc zorganizowanie opieki nad dzieckiem, przygotowanie na to wszystkich domowników i wtedy mama wraca na etat. Dobrze jest zająć się tym z dużym wyprzedzeniem, ponieważ na miejsce w państwowym żłobku oczekuje się miastach nawet rok.
Co zrobić z dzieckiem, gdy wracasz na etat? Sprawdź różne możliwości:
• Opiekunka – osoba doświadczona i/lub wykwalifikowana w kierunku opieki nad małymi dziećmi, to bardzo dobre rozwiązanie. Część z nich pomaga również w obowiązkach domowych, np. przygotowuje dziecku posiłki, sprząta zabawki. Niestety zatrudnienie niani wiąże się często ze sporymi kosztami, a znalezienie godnej zaufania i polecanej osoby bywa trudne.
• Dziadkowie – w zależności od możliwości zdrowotnych i czasowych, możemy o pomoc w opiece poprosić babcię lub dziadka naszej pociechy. Jest to osoba zaufana, która dziecku na pewno nie będzie działać na szkodę. Jednak nie oszukujmy się. Nie każde metody wychowawcze naszych rodziców nam odpowiadają i takie rozwiązanie może rodzić różne konflikty i napięcia w rodzinie.
• Placówka opiekuńcza – kluby malucha, żłobki i przedszkola to miejsca przeznaczone do sprawowania opieki nad naszymi pociechami, w których pracuje wykwalifikowana kadra. Największym minusem tej opcji jest fakt, że często brakuje miejsc w placówkach państwowych, a te prywatne potrafią być bardzo drogie.
• Podział opieki nad dzieckiem z partnerem – niektóre pary kosztem spędzanego wspólnie czasu, decydują się na pracę zmianową. Ustalają grafiki tak, aby wymieniać się sprawowaniem opieki między sobą. Takie rozwiązanie jest też możliwe, gdy chociaż jeden z partnerów pracuje zdalnie z domu, a charakter jego obowiązków pozwala na jednoczesne zajmowanie się dzieckiem.
Przywileje matek wracających do pracy
1. Jako młoda mama masz prawo do zachowania swojego stanowiska. W praktyce jednak często bywa tak, że na nasze miejsce została zatrudniona inna osoba. W takim przypadku pracodawca musi umożliwić nam pracę na stanowisku równorzędnym lub innym odpowiadającym naszym kwalifikacjom zawodowym. Przy tym nie może obniżyć naszego dotychczasowego wynagrodzenia.
2. Młoda mama, której przysługuje urlop wychowawczy, ma również prawo do wnioskowania o skrócenie swojego czasu pracy. Maksymalnie do połowy wymiaru etatu. Należy samemu określić ilość godzin oraz okres, przez który chce się wykonywać obowiązki zawodowe w obniżonym wymiarze czasu. Przywilej ten przysługuje przez 12 miesięcy i można z niego skorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 6. rok życia.
3. Kobietom karmiącym piersią przysługuje prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy (lub 45 minutowych, jeśli karmi więcej niż jedno dziecko), które może łączyć. Niektóre z mam korzystają z tej przerwy na koniec dnia, dzięki czemu wracają do domu wcześniej, zachowując pełne wynagrodzenie. Nie dotyczy to jednak kobiet pracujących krócej niż 4 godziny dziennie. Ponadto prawo zabrania kobietom karmiącym wykonywania pracy uciążliwej, niebezpiecznej oraz szkodliwej dla zdrowia.
4. Matki dzieci do 4. roku życia są chronione przed obowiązkiem pracy w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w trybie przerywanym oraz delegacją poza stałe miejsce pracy. Ewentualności te wymagają zgody ze strony pracownika.
5. Rodzicom dzieci do 14. roku życia przysługują płatne 2 dni wolne w ciągu roku (tzw. opieka nad dzieckiem), które mogą być wykorzystane również godzinowo (16 godzin).
Co zrobić w przypadku choroby dziecka?
Lekarze mają możliwość wystawienia zwolnienia lekarskiego dla rodziców chorego dziecka w celu sprawowania nad nim opieki. Za ten okres przysługuje zasiłek opiekuńczy w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku, o ile rodzic jest ubezpieczony, a w gospodarstwie domowym nikt inny nie ma możliwości zajęcia się chorym. Ilość dni w ciągu roku zależna jest od wieku dziecka:
- do 60 dni w ciągu roku kalendarzowego, jeśli dziecko ma mniej niż 14 lat
- powyżej tego wieku przysługuje już tylko 14 dni
- w przypadku dzieci niepełnosprawnych 30 dni
Pogodzenie kariery zawodowej z życiem prywatnym, a zwłaszcza z wychowywaniem dziecka to nie lada wyzwanie. Powrót mamy do pracy nigdy nie jest łatwy, nie tylko dla najmłodszych, ale także dla niej. Warto skorzystać z wszelkich udogodnień i możliwości, które umożliwia nam Kodeks pracy lub nasz pracodawca, aby ten czas adaptacji do nowej sytuacji przebiegał jak najłagodniej dla obu stron.
Dokumenty są obecne w życiu każdego z nas. Gromadzimy te prywatne, ale często także związane z prowadzoną przez nas działalnością. Niektórzy traktują je dość niepoważnie – trzymają luzem na dnie szuflady lub szafy. Poznaj nasz sposób na porządek w dokumentach!
Zazwyczaj mamy problemy z prawidłowym i zorganizowanym przechowywaniem takich dokumentów, do których przykładamy mniejszą uwagę w porównaniu z tymi najważniejszymi. Akty notarialne, gwarancje czy umowy kupna samochodu lub mieszkania znajdziemy w większości przypadków z zamkniętymi oczami. A co z innymi papierami? Koniecznie poznaj nasz sposób na porządek w dokumentach.
Po co przechowywać dokumenty?
Powodów ku temu jest wiele. Czasem może nam się wydawać, że jakiś kwitek jest nam potrzebny tylko jednorazowo i życie nie zmusi nas do tego, aby sięgnąć po niego ponownie. Takie myślenie jest często zgubne, a ważne dokumenty w jego wyniku trafić mogą nawet do śmietnika. Tymczasem zdarza się, że danym papierem będziemy musieli wykazać się przed jakimś urzędem, na przykład skarbowym.
Innym przykładem sytuacji, gdy mogą nam się przydać stare rachunki, jest wynajmowanie komuś mieszkania. Potencjalni nowi lokatorzy chętnie zobaczą faktury za gaz, prąd i wodę, aby móc oszacować koszty mediów. Tłumaczenie w stylu „nie mam, bo wyrzuciłem” wzbudzi ich podejrzenia o nierzetelność, nawet jeśli rzeczywiście trafiły one przez nas do kosza.
Dobrze zaplanowane i zorganizowane przechowywanie dokumentów daje po prostu spokój ducha i komfort tego, że w razie jakiejkolwiek konieczności, będziemy mieć je pod ręką. A co najważniejsze, będziemy też dokładnie wiedzieć, gdzie się w danej chwili znajdują.
Segregator to nie wszystko
Pierwszym skojarzeniem z archiwizacją dokumentów jest oczywiście klasyczny segregator. Jeszcze tylko dziurkacz, kilka foliowych koszulek i możemy być mistrzami tego fachu. A tak przynajmniej nam się wydaje, kiedy hurtowo wpinać będziemy doń każdy kolejny papier, który trafi w nasze ręce. Kiedy za rok czy dwa, przyjdzie nam szukać jakiegoś konkretnego dokumentu, zdamy sobie po fakcie sprawę, że żyliśmy w błędnym przeświadczeniu.
Samo odkładanie papierów w jedno miejsce nie załatwi sprawy. Niezależnie od tego, czy będzie to szuflada w biurku, specjalna szafka czy segregator. Jego zakup jest jednak jednym z wielu kroków w kierunku dokumentacyjnego ładu w naszym domu lub biurze. Najlepiej jest zacząć od planu i dokładnego przemyślenia co i po co przechowujemy oraz jaki system oznaczania różnych kategorii dokumentów przyjmiemy na nasze potrzeby.
Opisy na grzbietach
Aby móc na pierwszy rzut oka stwierdzić, jaka jest zawartość danego segregatora i co możemy w nim znaleźć, powinniśmy nadać im odpowiednie nazwy. Najlepiej na różnokolorowych plakietkach. Zależeć będą od naszej sytuacji życiowej czy charakteru pracy, ponieważ nie każdy z nas gromadzi na co dzień dokumenty związane z posiadaniem dzieci czy samochodu.
Przykładowe kategorie dla naszych papierów mogą być następujące:
- RODZINA – akt małżeństwa, akty chrztu, akty nadania numeru PESEL, książeczki zdrowia, paszporty itd.
- DOM/MIESZKANIE/NIERUCHOMOŚCI – umowy najmu, wynajmu, sprzedaży lub kupna, akty własności, wypisy z księgi wieczystej, rachunki za czynsz lub podatek od nieruchomości
- MEDIA – umowy i rachunki za wodę, prąd, gaz, internet i inne
- TELEFONY – umowy i faktury za telefony komórkowe
- KONTA BANKOWE – umowy i inne dokumenty dotyczące usług bankowych
- KREDYTY/RATY – umowy, faktury i rozliczenia za kredyty i sprzęty zakupione przez nas w systemie ratalnym
- SAMOCHODY – umowy, faktury za części lub przegląd i inne
- URZĄD SKARBOWY – miejsce na PIT-y, zeznania podatkowe i inne
Przekładki do segregatorów
To kolorowe karteczki wpinane w segregator, które oddzielają od siebie dane kategorie dokumentów. Wystają ponad nie i pozwalają na szybkie oraz sprawne ich przeglądanie, jeśli tylko na wystającej części zapiszemy odpowiednie tytuły. Pozwala to na przykład ustalić, w którym dokładnie miejscu segregatora MEDIA, mamy szukać umowy za PRĄD lub ostatniej faktury.
Systematyczność
Naszym największym wrogiem będzie brak konsekwencji w działaniu. Archiwizujmy zatem dokumenty na bieżąco i róbmy to systematycznie. Jeśli na kilka tygodni sobie odpuścimy, to z całą pewnością stos papierów na naszym biurku zacznie się piętrzyć i przerażać nas coraz bardziej. Lepiej tego unikać, odkładać wszystko do segregatorów bez zwłoki, ponieważ łatwiej zająć się kilkoma papierami niż całym ich kartonem.
W firmie
Porządek w papierach to podstawa i tej zasady powinni się trzymać wszyscy właściciele firm – zarówno małych, jak i dużych. Wiele urzędów i organów państwowych może zażądać od nas przedstawienia różnych dokumentów w trybie pilnym, a od tego zależeć może nie tylko nasza dalsza praca, ale także stan konta. Konsekwencje mogą być bardzo nieprzyjemne, jeśli zawieruszymy coś naprawdę istotnego. Odpowiednia archiwizacja dokumentów w firmie nie jest więc być kwestią wyboru, a po prostu koniecznością. Wiele przedsiębiorstw określa swoje zasady przechowywania dokumentacji, ale istnieją normy dotyczące tych procedur (np. ISO 9001).
Papier do kosza
Szczególnie we własnej firmie powinniśmy ostrożnie podchodzić do tematu utylizacji dokumentów. Najlepiej wyposażyć się w niszczarkę, którą polecamy także do użytku domowego. Niezależnie od tego, czy papier jest firmowy czy prywatny, często zawierać może dane osobowe lub inne wrażliwe informacje. Nie chcielibyśmy, aby trafiły w ręce osób trzecich, a takie ryzyko występuje zawsze, jeśli zamiast do niszczarki, wrzucamy dokumenty do zwykłego kosza na śmieci.
Aby żyć z dokumentami w harmonii, musimy przede wszystkim wyposażyć się w segregatory, przekładki i dziurkacz. Opracowanie takiej metody archiwizacji, która będzie najlepiej odpowiadać naszym codziennym potrzebom jest podstawą udanych porządków. Dzięki temu potrzebne nam pisma, umowy czy rachunki odszukamy szybko i bez stresu o każdej porze dnia.
Mycie zębów u dzieci jest jednym z ważniejszych obowiązków rodziców. Przyzwyczajone do tego od pierwszych dni, nie będzie miało problemów z dbaniem o higienę jamy ustnej w dorosłym życiu, co według statystyk jest w naszym kraju na niskim poziomie. Sprawdź, dlaczego jest tak ważne dla dziecka.
Zęby mleczne i tak wypadną, więc po co o nie tak bardzo dbać? Takie myślenie jest błędne i bardzo szkodliwe. Z próchnicą zmaga się statystycznie ponad połowa trzylatków, 80% pięciolatków i aż 90% siedmiolatków. Wywołuje nie tylko ubytki w szkliwie, ale także może przyczyniać się do innych problemów, np. przyjmowanie pokarmów, prawidłowa wymowa. Nieleczona sprzyja rozwijaniu się poważnych chorób ogólnoustrojowych – bakterie przedostające się do krwioobiegu mogą negatywnie wpływać na pracę serca i nerek, prowadzić do miażdżycy, chorób reumatycznych czy alergii. Mycie zębów u dzieci – jak to robić?
Próchnica – groźna choroba bakteryjna
Próchnica jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię, a raz nabyta pozostaje w organizmie człowieka przez całe życie. Nie da się jej wyleczyć, a jedynie walczyć z objawami. Prawdopodobnie ma ją każdy z nas, ale to od właściwej profilaktyki zależy, jakie będzie nieść konsekwencje dla jamy ustnej i ogólnego zdrowia.
Zęby mleczne ze względu na cienkie szkliwo są bardziej podatne na bakterie, dlatego w celu uchronienia dzieci przed próchnicą warto przestrzegać kilku zasad:
– nie oblizywać smoczka
– nie próbować potraw tymi samymi sztućcami
– dziecko powinno mieć własne naczynia na napoje (bidony, kubki, butelki)
– nie całować dzieci po rączkach ani w usta
– uczyć dziecko, aby nie dzieliło się tym samym jedzeniem lub piciem z innymi dziećmi
– nie dmuchać na jedzenie dziecka w celu ostudzenia
– stosować dietę ubogą w cukry proste i bogatą w mikroelementy
– robić przerwy między posiłkami (min. 2 godziny)
– zadbać o prawidłową profilaktykę próchnicy
Kiedy zacząć myć zęby dziecku?
O higienę jamy ustnej należy dbać już od pierwszego dnia życia dziecka. Do tego celu wystarczy nawinąć na palec wskazujący jałowy gazik namoczony w przegotowanej wodzie i delikatnymi, okrężnymi ruchami czyścić język, policzki, dziąsła oraz podniebienie. Stomatolodzy rekomendują taki zabieg nawet po każdym posiłku niemowlęcia, aż do wyrżnięcia pierwszego ząbka.
Używanie szczoteczki i pasty w higienie jamy ustnej dziecka rozpoczyna się tuż po przebiciu się przez dziąsło pierwszego zęba. Mycie zębów mlecznych, tak jak i stałych, powinno odbywać się minimum 2 razy dziennie – rano po przebudzeniu oraz wieczorem po kolacji, zaraz przed pójściem spać. Po każdym posiłku dobrze jest przepłukać jamę ustną czystą wodą pitną lub dodatkowo wyszczotkować zęby.
Rodzice powinni myć zęby dziecku przynajmniej do 7-8. roku życia. Jest to moment, kiedy zdolności manualne są rozwinięte na wysokim poziomie (chociażby poprzez ćwiczenie pisania), więc czyszczenie zębów również będzie bardziej dokładne. Oczywiście dzieci chcą być samodzielne już o wiele wcześniej i jak najbardziej powinniśmy im na to pozwalać, ale zasada jest jedna – najpierw dziecko myje zęby samo, a potem rodzic poprawia ich szczotkowanie. U dzieci po 6. roku życia dobrze sprawdzają się preparaty wybarwiające płytkę nazębną (w formie tabletek, gum lub płynów), które uwidaczniają miejsca niedomyte, co zwiększa świadomość najmłodszych i pozwala na dokładniejsze czyszczenie zębów.
Jaką wybrać szczoteczkę dla dziecka?
Najistotniejszymi cechami pierwszych szczoteczek do zębów dla dzieci są: miękkie włosie, mała główka, brak ostrych krawędzi oraz brak objawów zużycia. Szczotka powinna być wymieniana zaraz po zauważeniu pierwszych zmian świadczących o zużycia włosia, jednocześnie nie rzadziej niż co 6 tygodni. Do wyboru mamy szczoteczki manualne, elektryczne i soniczne. Tradycyjna, manualna szczoteczka wydaje się być najbardziej bezpieczna i przyjazna dla dzieci, ale w rzeczywistości wymaga dużej sprawności ręki, wykonywania ruchów w różnych kierunkach, a także współpracy i cierpliwości ze strony dziecka. Możemy ułatwić sobie znacznie to zadanie wybierając szczotki elektryczne lub soniczne, które można stosować również u niemowląt. Są o wiele dokładniejsze, czas mycia jest krótszy, a delikatne wibracje będą także stymulować jamę ustną dziecka.
Jaką wybrać pastę do zębów dla dziecka?
Stosowanie past z fluorem jest tematem dość kontrowersyjnym wśród rodziców. Fluor, mimo tego, że w zbyt dużych dawkach jest toksyczny dla organizmu, pełni niezwykle ważną rolę w prawidłowym formowaniu szkliwa oraz zapobieganiu rozwojowi próchnicy. Dawka toksyczna wynosi 5 mg/kg masy ciała dziecka, a jedno szczotkowanie dostarcza zaledwie 0,1 mg fluoru. Biorąc więc pod uwagę prawidłowe dawkowanie pasty do zębów, nie jest możliwe przekroczenie bezpiecznej dla organizmu ilości tego pierwiastka.
Od pierwszego zęba do 3. roku życia nakładamy na szczoteczkę ilość pasty odpowiadającą wielkością ziarenku ryżu („muśnięcie” włosów szczoteczki). Jest to śladowa ilość, której dziecko nie musi wypluwać, ale wystarcza dla profilaktyki próchnicy i jest całkowicie bezpieczna dla zdrowia. Dzieci w wieku 3-6 lat, które nauczone są już wypluwania, powinny stosować ilość odpowiadającą wielkości ziarnka grochu. Powyżej 6. roku życia nakładamy na szczoteczkę 1-2 cm pasty.
Wybór odpowiedniej pasty do zębów dla dziecka może być niełatwym zadaniem. Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej zaleca obecnie stosowanie takiej z zawartością 1000 ppm fluoru od pierwszego ząbka, a powyżej 6. roku życia – 1450 ppm. Niestety wiele past na sklepowych półkach ma znacznie mniejszą jego zawartość, dlatego należy zawsze sprawdzić skład produktu, a nie kierować się oznaczeniem wiekowym na opakowaniu. Może więc zdarzyć się sytuacja, że pasta przeznaczona według producenta dla dzieci w wieku szkolnym, będzie odpowiednia także dla niemowląt.
Przykładowe pasty dla najmłodszych o zawartości fluoru w dawce 1000 ppm:
- Biała Perła Junior (6-12lat)
- VITIS Junior
- Elgydium Kids (2-6 lat)
- Elgydium Junior (7-12 lat)
- Signal Kids (3-6 lat)
- Chicco
- Colodent Junior (2-6lat)
- Oral B Stages
- Colgate 3+
- Brush-Baby (0-3 lat)
- Oral7 Kids
- Tołpa Expert Junior (6-12 lat)
- FluorKIN Calcium
Pasty bez dodatku fluoru są dobrym wyborem, o ile stosowane są równolegle z pastami z odpowiednią jego zawartością. Znaczy to, że pasta bez fluoru nada się do treningu samodzielnego szczotkowania zębów przez dziecko, dodatkowych myć zębów po posiłkach lub w przedszkolu/szkole gdzie nadzór ilości stosowanej pasty jest ograniczony.
Przykładowe żele/pasty do zębów bez fluoru to :
- Anthyllis Baby
- Biorepair Junior
- Logodent
- Jack’n’Jill
- Ziajka
- Neobio
- NatureOn
- Nenedent
Jak prawidłowo myć zęby dziecku?
Do mycia powinno używać się suchej szczoteczki – wcześniejsze jej moczenie stanowi częsty błąd rodziców. Mycie zębów pastą jest wtedy znacznie bardziej skuteczne, a nadmierna ilość wytworzonej piany osłabia jej działanie. Czas nie powinien być krótszy niż 2 minuty, ale wszystko zależy od współpracy dziecka z rodzicem oraz ilości zębów w jamie ustnej. Po szczotkowaniu nie płuczemy buzi wodą, aby wydłużyć czas działania fluoru. Po zakończeniu tej czynności, szczoteczkę należy wypłukać pod bieżącą wodą i pozostawić do wyschnięcia (nie zamykać w opakowaniu).
Profilaktyka próchnicy w gabinecie stomatologicznym
Dorosłemu człowiekowi zaleca się wizytę przeglądową w gabinecie co 6-12 miesięcy. Jednak większość z nas wybiera się dopiero z dolegliwościami bólowymi w celu wyleczenia zębów. Kiedy powinno się zaprowadzić dziecko na pierwszą wizytę? Leczenie zębów na pierwszym spotkaniu ze stomatologiem to zdecydowanie za późno. Przerażone i cierpiące dziecko nie będzie współpracowało, co może spowodować uraz do końca życia. Pierwsza wizyta profilaktyczna zalecana jest tuż po pojawieniu się pierwszego ząbka, podczas której dziecko oswaja się z gabinetem. Rodzic otrzymuje prawidłowy instruktaż higieny jamy ustnej dziecka. Kolejne wizyty powinny być regularne, w odstępach 3 miesięcy. Każda z tych wizyt jest adaptacją w gabinecie. Stała kontrola dentysty pozwoli na szybką reakcję w przypadku pojawienia się oznak próchnicy. Na każdej z tych wizyt zaleca się także lakierowanie zębów preparatem z wyższą dawką fluoru, skutecznie zapobiegającym próchnicy.
Zadbane i zdrowe zęby to najlepsza wizytówka każdego człowieka. Mycie zębów u dzieci – warto o nie dbać zarówno ze względów estetycznych, jak i zdrowotnych. O wiele łatwiej i przyjemniej jest zapobiegać próchnicy, niż ją leczyć. Zabiegi stomatologiczne często bowiem wiążą się z bólem, a do tego potrafią sporo kosztować. Przestrzegając prostych zasad możemy jednak oszczędzić tego naszym dzieciom oraz wykształcić w nich nawyk dbania o swoje uzębienie od maleńkości.
Znalezienie dobrej opiekunki do dziecka, która zadba zarówno o jego potrzeby i bezpieczeństwo, ale także rozwój poznawczy jest nie lada wyzwaniem dla rodziców. Problem dotyczy zwłaszcza dużych miast, gdzie ceny bywają bardzo wysokie. Sprawdź, jak wybrać idealną nianię.
Powierzenie opieki nad naszym dzieckiem obcej osobie, wymaga sporego zaufania. Poszukując idealnej kandydatki na to stanowisko musimy wziąć pod uwagę kilka kwestii. Każdy rodzic ma trochę inne oczekiwania dotyczące zakresu obowiązków, przekonań, wyglądu czy osobowości niani. Musimy uważnie jej się przyjrzeć, postarać się dobrze ją poznać, aby wykluczyć wszystkie wątpliwości zanim powierzymy w jej ręce bezpieczeństwo naszego dziecka. Jak wybrać idealną nianię dla naszego malucha?
WYKSZTAŁCENIE
Jedną z pierwszych rzeczy, na które warto zwrócić uwagę wybierając nianię jest jej wykształcenie. Pożądane są zwłaszcza kierunki pedagogiczne – wiele ogłoszeń zamieszczają studentki. Taka wiedza dostarczy nam informacji, jakie mniej więcej kompetencje i wiedzę będzie posiadać przyszła opiekunka naszego dziecka.
METODY WYCHOWAWCZE
Istnieje wiele metod wychowawczych, które charakteryzują nasze postępowanie wobec dzieci. Dotyczy to także opiekunek czy nauczycieli. Nie wszystkim z nas odpowiadają jednak te same sposoby. Warto wypytać kandydatki o ich stanowisko względem stosowania kar i nagród czy motywowania dzieci do współpracy. Dobrym rozwiązaniem jest poproszenie niani o zaprezentowanie rozwiązania, co by zrobiła lub powiedziała, jeśli nasze dziecko zachowa się w przykładowy sposób, np. nie chce zjeść obiadu, ugryzło koleżankę na placu zabaw.
PIERWSZA POMOC
Ukończenie kursu pierwszej pomocy powinno być podstawową sprawą dla wszystkich opiekunów małych dzieci. Ta cenna wiedza potrafi uratować życie, a nigdy nie wiemy, kiedy może się przydać. Warto pamiętać o tym, że najwięcej wypadków zdarza się w domu. Znajomość zasad pierwszej pomocy pomaga zachować zimną krew, gdy przydarzy się jakieś nieszczęście.
OSOBOWOŚĆ
Praca z małym dzieckiem wymaga określonych kompetencji, a także cech charakteru, które zwłaszcza w tym zawodzie są kluczowe. Należą do nich m.in. kreatywność, pomysłowość, otwartość, cierpliwość, życzliwość, zaangażowanie, autentyczność, pewność siebie, charyzma oraz pozytywne nastawienie do świata i ludzi. Dzieci szybko się przywiązują do opiekunów, a czym są młodsze tym więcej czułości potrzebują z ich strony. Dobrze jest więc upewnić się, że pozostawiając nasze skarby pod opieką niani, możemy liczyć na to, że nie zabraknie im w ciągu dnia przytulasków i innego kontaktu fizycznego, np. zabawy paluszkowe, masażyki pleców.
WIEK I WYGLĄD
Zarówno wiek, jak i wygląd mogą być bardzo mylące, dlatego poznając potencjalną nianię naszego dziecka, nie warto zbyt mocno się nimi sugerować przy naszej ocenie. Dużo ważniejsza od nich jest osobowość, przyjazne nastawienie i inne kompetencje wychowawcze. Czasami młodsza studentka ma mniej werwy niż niejedna starsza pani na emeryturze. Tak samo jest z wyglądem. Dziewczyny o ostrych rysach twarzy, z mocnym makijażem czy tatuażami, miewają ogromne serca dla dzieci, którym potrafią okazać wiele troski i miłości.
LISTY POLECAJĄCE
Możliwość pokazania nam przez opiekunkę listów polecających od poprzednich klientów jest dużym plusem. Musimy jednak zweryfikować ich prawdziwość, ponieważ w życiu zdarzają się najróżniejsze historie. Czasami wystarczy poprosić o numer telefonu, a uda nam się porozmawiać bezpośrednio z rodzicami, którzy zatrudniali ją przed nami. Mogą opowiedzieć nam więcej o jej kompetencjach i stosunku do dzieci.
WYNAGRODZENIE
Rozmowy o pieniądzach nie dla wszystkich są łatwe, z pewnością jednak są konieczne na początku współpracy. Oczekiwania opiekunki względem wynagrodzenia oraz kwestii rozliczania nadgodzin mogą być bowiem chwilą, w której będziemy musieli zacząć szukać kogoś innego. Zwłaszcza w dużych miastach, cena opieki nad dzieckiem bywa bardzo wysoka, a chętnych do pracy wcale nie ma wielu. Ograniczony wybór kandydatek, słaba dostępność państwowych żłobków i drogie czesne w placówkach prywatnych powodują, że z roku na rok te kwoty dalej rosną.
ZAKRES OBOWIĄZKÓW
Większość opiekunek nie zajmuje się podczas swojej pracy wyłącznie dziećmi, ale także przygotowuje im posiłki czy sprząta po zabawie. Niektóre uczą dzieci języków obcych, gry na instrumentach lub organizują zajęcia edukacyjne w warunkach domowych. Wszystkie kwestie związane z zakresem obowiązków warto dokładnie omówić przed podpisaniem umowy, aby żadna ze stron nie była później zaskoczona oczekiwaniami.
JAK WYBRAĆ IDEALNĄ NIANIĘ – ROZMOWA KWALIFIKACYJNA
Ma kluczowe znaczenie dla podjęcia decyzji, ponieważ papier wszystko przyjmie, a rozmawiając z kimś twarzą w twarz możemy dostrzec wiele rzeczy, które ktoś chce przed nami ukryć. Zapoznanie potencjalnej niani z naszym dzieckiem powinno przebiegać stopniowo, aby mogło ono w swoim tempie nabrać do niej zaufania. Takie kontrolowane spotkania, przy których obecny jest rodzic, mogą być także formą testu. Możemy na żywo obserwować zachowanie opiekunki – jej mowę ciała, słowa i postępowanie.
Powrót na etat po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym, praca zmianowa, której nie możemy pogodzić z godzinami pracy partnera czy chęć wyjścia gdzieś wieczorem we dwoje, to tylko przykłady powodów, dlaczego rodzice decydują się na zatrudnienie niani. Jeśli uda nam się znaleźć odpowiednią kandydatkę na to stanowisko, to mamy ogromne szczęście. Warto więc przyłożyć się do tego zadania. Możliwość pozostawienia dziecka w dobrych rękach zdejmuje nieraz z naszych ramion wielki ciężar. Umożliwia realizację planów, na które nie moglibyśmy sobie inaczej pozwolić.
Pokolenie naszych rodziców zostało wychowane w przekonaniu, że cukier krzepi, a kupowanie najmłodszym cukierków i lizaków na każdą okazję jest wręcz ich obowiązkiem. Co zrobić, gdy dziadek lub babcia karmi dziecko słodyczami wbrew Twojej woli? Jak reagować w takiej sytuacji?
Konflikty na linii rodzice-dziadkowie, od czasu do czasu pojawiają się w każdej rodzinie. Wraz z upływem lat wiele się bowiem zmienia, nie tylko w kwestii wychowywania dzieci, ale także ich żywienia. Dawniej nie zwracano uwagi na składy produktów, ponieważ te wysoko przetworzone stanowiły małą część naszej diety. Słodycze były trudno dostępne, dlatego problem nadmiaru ich spożywania w sumie nie istniał. Jak zareagować, gdy babcia karmi dziecko słodyczami?
Obecnie sytuacja wygląda kompletnie inaczej. Słodkie przekąski kuszą na każdym kroku – nie tylko w sklepach, ale także w telewizji i gazetach dla dzieci. Nic dziwnego, że wielu dziadków czuje się zagubionych i kierując się reklamami, obsypuje ukochane wnuki kilogramami cukru. Co zrobić, aby zmienić to podejście? Jak nakłonić babcie i dziadków do zmiany swoich nawyków?
Rodzice są od wychowania, dziadkowie od rozpieszczania
Takie przekonanie krąży w naszym społeczeństwie od wielu dziesiątek lat. Nie bez powodu. Dziadkowie zawsze będą pozwalać wnukom na więcej i uważają, że sprawiając im (pozorną) przyjemność robią to, co dla nich najlepsze. Rozpieszczanie jest wyrazem ich miłości.
Zarówno rozmowy z własnymi rodzicami, jak i teściami na temat postępowania wobec dzieci będą przysparzały kłopotu. Zwracanie uwagi starszym pokoleniom zawsze jest niezręczne, dlatego najłatwiej jest ustalać sztywne granice już od narodzin dziecka. Nie bój się wyrażać swojego zdania. Nie miej oporów przed konfrontacją, przecież chodzi o dobro Twojego potomka i masz prawo bronić go jak lwica.
Użyj siły argumentów. Zacznij od spokojnej rozmowy z dziadkami na osobności, przedstaw swój punkt widzenia i własne przekonania na temat słodyczy. Możesz posiłkować się także opiniami specjalistów (dietetyków, pediatrów, stomatologów). Możesz także poprzeć swoje racje artykułami medycznymi na temat wpływu cukru na organizm. Być może dziadkowie są nieświadomi konsekwencji, jakie niesie za sobą nadmierne spożywanie słodkich przekąsek.
Jaki wpływ ma cukier na organizm dziecka?
Nadmierne spożywanie słodyczy przez dzieci, niesie za sobą wiele negatywnych skutków, należą do nich między innymi:
- uzależnienia – organizm będzie domagał się coraz większych ilości cukru
- krótkotrwałego efektu sytości – dziecko odmawia wartościowych posiłków nie czując głodu (przyczyna zaburzeń odżywiania),
- zmiany preferencji smakowych – dziecko zaczyna odmawiać potraw, które dotychczas jadło
- nagłego wzrostu i spadku poziomu cukru – co prowadzi do wahań nastroju (przyczyna depresji, nerwowości)
- nadwagi i otyłości – jest to coraz częstszy problem wśród dzieci w wieku szkolnym
- problemów stomatologicznych – cukier jest najlepszą pożywką dla bakterii próchnicy
- zaparć, wzdęć i bólów brzucha
- nadpobudliwości
- zwiększonego ciśnienia, zaburzeń krążenia, chorób serca i innych chorób przewlekłych
Czytanie etykiet to podstawa świadomego kupowania
Na półkach sklepowych znajduje się coraz więcej produktów wysoko przetworzonych. Jeśli chcemy wybrać coś z prostym, krótkim składem, musimy poświęcić trochę czasu na czytanie etykiet. Okazuje się, że produkty nie zawierające w składzie cukru, syropu glukozowo-fruktozowego i innych słodzików, mają w tabeli wartości odżywczych spore ilości węglowodanów i cukrów prostych. O tym nie będzie wiedziało starsze pokolenie, które nigdy nie zastanawiało się, co spożywa. O tym także warto porozmawiać, być może dziadkowie zaczną wybierać zdrowsze produkty także dla siebie.
Propozycje, co jako rodzic możesz zrobić, aby pomóc dziadkom zmienić swoje myślenie i nawyki w związku z kupowaniem słodyczy dzieciom:
1. Okaż trochę zrozumienia – „Wiem, że jako babcia chcesz podarować wnukom wszystko czego zapragną, ale czy wiesz jaki to ma później na nie wpływ?”
2. Uświadom dziadków, ile niezdrowych substancji zawierają słodycze, jakie są skutki ich spożywania.
3. Zaproponuj listę rzeczy dozwolonych – nie zabraniaj obdarowywać dziecka przez dziadków, zamiast tego zaproponuj zdrowsze zamienniki, przykładowo pokaż, które sklepowe przekąski jesteś w stanie zaakceptować.
4. Poproś o ograniczenie ilości – babcia nie musi kupować od razu siatki słodyczy, dziecku ciężko zachować rozsądek w ich dozowaniu.
5. Zagraj na uczuciach – zapytaj czy dziadkowie chcą, aby wnuki cieszyły się na ich spotkanie ze względu na wspólną zabawę czy na słodkie prezenty.
6. Podsuń pomysły na inne drobne przyjemności – zamiast słodyczy przy każdym spotkaniu, dziadkowie mogą sprawić dziecku radość kredkami, kolorowankami czy puzzlami.
Czasami dojście do porozumienia może okazać się znacznie trudniejsze, niż można by przypuszczać. Zwłaszcza gdy babcia lub dziadek uparcie bronią swoich racji. Każdy z nas przecież choć raz słyszał już argument, że cukier jest potrzebny organizmowi, bo daje energię. Bywa, że za swoje poglądy atakowani zostają rodzice, oskarżani o to, że ich dzieci będą w szkole wytykane palcami. Ponadto staną się łakome i będą podjadać słodycze poza domem. Jedyne co możemy zrobić, to nieustannie przekonywać do zmiany podejścia oraz stanowczo wyrażać swój sprzeciw, z którym dziadkowie muszą się liczyć. To my odpowiadamy przecież za zdrowie naszych dzieci.
Każda z nas chce czuć się dobrze w swoim ciele. Poświęcanie czasu urodzie jest dla wielu kobiet dbaniem także o stan ducha, ponieważ wypielęgnowane, czują się atrakcyjne, pewne siebie i szczęśliwe. Sprawdź, jakie zabiegi dla mamy pomagają poprawić nieinwazyjnie swoje ciało.
Większość mam, a zwłaszcza tych, które powitały niedawno na świecie swoje pierwsze dziecko, rezygnuje z dbania o swoją urodę na rzecz odpoczynku lub opiekowania się najmłodszym członkiem rodziny. Znalezienie czasu na różne zabiegi, które pielęgnują naszą skórę bywa trudne, gdy każdego dnia mamy na głowie mnóstwo obowiązków domowych. Poczytaj jakie są nieinwazyjne zabiegi dla mamy.
Czasami wystarczy jednak lepsza organizacja lub oddanie na chwilę dziecka pod opiekę drugiego rodzica lub innego opiekuna, aby móc bez wyrzutów sumienia poświęcić się swojemu wyglądowi. To jak czujemy się w swoim ciele, jak wyglądamy i czy to, co widzimy w lustrze akceptujemy, wpływa również na nasz stan ducha. Warto więc poznać różne możliwości, z których możemy skorzystać, aby nieinwazyjnie poprawić swoje ciało, zarówno we własnym domu, jak i profesjonalnym gabinecie.
ZABIEGI UPIĘKSZAJĄCE, KTÓRE MOŻESZ WYKONAĆ SAMA W DOMU:
- SZCZOTKOWANIE NA SUCHO – to masaż i peeling w jednym, poprawia krążenie, działa antycellulitowo, złuszcza naskórek, ujędrnia ciało, a także przywraca skórze elastyczność
- MASAŻ GUA SHA – to masaż twarzy i szyi specjalną płytką gua sha, która poprzez odpowiedni ucisk usprawnia przepływ limfy, działa przeciwzmarszczkowo i ujędrniająco, zapewnia również efekt liftingu, podkreśla linię szczęki i żuchwy
- ROLLERY DO TWARZY I CIAŁA – zwiększają ukrwienie, działają antycellulitowo, wyszczuplająco, ujędrniająco, przeciwzmarszczkowo, podkreślają linie twarzy, zmniejszają obrzęki
- MASAŻ BAŃKĄ CHIŃSKĄ – poprawia mikrokrążenie, dotlenia głębsze warstwy skóry, działa antycellulitowo, wspiera walkę z rozstępami, przywraca skórze jędrność i elastyczność
- MASAŻERY DO TWARZY I CIAŁA – poprawiają przepływ krwi, ułatwiają przepływ limfy, dotleniają skórę, stymulują ją do odbudowy, wspierają walkę z rozstępami i cellulitem, działają ujędrniająco, zmniejszają widoczność zmarszczek
- AKUPRESURA – pobudza zakończenia nerwowe, poprawia przepływ krwi w komórkach ciała, ułatwia regenerację mięśni, pobudza układ limfatyczny, działa antycellulitowo, poprawia elastyczność i jędrność skóry
- MASAŻ BAŃKĄ ANTYCELLULITOWĄ – poprawia krążenie, wspomaga proces lipolizy, ujędrnia i uelastycznia skórę, ułatwia przepływ limfy
- KOSMETYKI I DERMOKOSMETYKI – nawilżające, ujędrniające, złuszczające, rewitalizujące, odmładzające, antycellulitowe, wyszczuplające, regenerujące
URZĄDZENIA HI-TECH DO ZADAŃ SPECJALNYCH
Najlepsze gabinety kosmetologiczne i medycyny estetycznej posiadają w swojej ofercie zabiegi wykonywane przy pomocy profesjonalnych urządzeń najnowszej generacji. Pozwalają one na przeprowadzenie nieinwazyjnych kuracji i terapii, które zapewniają szybkie efekty – bez skutków ubocznych czy uszkodzeń skóry.
Specjalistyczne sprzęty tego typu mają szeroki zakres działania. Mogą nam pomóc w wielu różnych problemach, jak:
- leczenie trądziku
- niwelowanie blizn i rozstępów
- usuwanie cellulitu
- ujędrnianie skóry
- kuracje przeciwstarzeniowe
- redukcja przebarwień
- zabiegi odchudzające i wyszczuplające
- zamykanie popękanych naczynek krwionośnych
- modelowanie sylwetki
- drenaż limfatyczny
- spłycanie zmarszczek i bruzd
- nieinwazyjny lifting skóry twarzy
- zmniejszenie widoczności porów
- przywracanie elastyczności i jędrności skórze
- usuwanie niechcianego owłosienia
- redukcja tkanki tłuszczowej
- wypadanie włosów
Najpopularniejsze urządzenia i zabiegi HI-TECH:
- HIFU – ujędrniająca i odmładzająca terapia ultradźwiękami
- ZAFFIRO – thermolifting skóry twarzy i ciała
- ACCENT PRIME – platforma zabiegowa do modelowania twarzy i ciała, walki z cellulitem, ujędrniania i odmładzania skóry
- ONDA – modelowanie sylwetki, walka z cellulitem, redukcja tkanki tłuszczowej, ujędrnianie skóry
- VELASHAPE – redukcja obwodów ciała i cellulitu, modelowanie sylwetki, ujędrnianie skóry
- REACTION RF – poprawa napięcia i elastyczności skóry, modelowanie kształtu twarzy, redukcja cellulitu, spłycenie zmarszczek, przywrócenie jędrności skórze
- PELLEVE – redukcja zmarszczek, poprawa jędrności i elastyczności skóry, kuracje antystarzeniowe
- LPG ENDERMOLIFT – zabiegi antystarzeniowe, nieinwazyjny lifting skóry twarzy, drenaż limfatyczny, spłycanie zmarszczek
- ICOONE – masaż podciśnieniowy, modelowanie sylwetki, redukcja tkanki tłuszczowej, zabiegi antycellulitowe, drenaż limfatyczny, zmniejszenie widoczności blizn, ujędrnienie skóry
- PLEXR PLUS – plazmowy lifting powiek, redukcja zmarszczek, usuwanie rozstępów i blizn, zmniejszenie przebarwień, ujędrnianie skóry
- BEAUTY TEK – modelowanie twarzy, nieinwazyjny lifting, kuracje przeciwzmarszczkowe, leczenie trądziku, ujędrnianie skóry, zmniejszenie widoczności porów
- BODY MIX – redukcja cellulitu, wzmacnia ścianki naczyń krwionośnych, modelowanie sylwetki, zabiegi wyszczuplające
- THERMAGE CPT – przywracanie jędrności i elastyczności skórze, modelowanie twarzy i ciała, kuracje antystarzeniowe
- PALOMAR MAX DEEP IR – termolifting
- KRIOLIPOLIZA – nieinwazyjna liposukcja, redukcja tkanki tłuszczowej
- DRENAŻ LIMFATYCZNY – pobudza układ limfatyczny i krwionośny, redukcja obrzęków, stymulowanie komórek do odbudowy, redukcja cellulitu
- FALE AKUSTYCZNE – redukcja tkanki tłuszczowej, kuracje antycellulitowe, ujędrnianie skóry, a także likwidacja blizn i rozstępów
KOSMETOLOGIA I MEDYCYNA ESTETYCZNA – nieinwazyjne zabiegi dla mamy
Oferta zabiegów i terapii dostępnych w salonach kosmetologicznych, a także medycyny estetycznej jest bardzo szeroka. Wiele z nich to nieinwazyjne kuracje, które nie wiążą się z nakłuciami skóry czy kłopotliwymi skutkami ubocznymi, jak siniaki, krwiaki czy opuchlizna pozabiegowa.
Przykładowe zabiegi, które zadbają o lepszy wygląd twarzy i ciała:
- MASAŻ TWARZY KOBIDO – japoński lifting twarzy, ujędrniający i napinający skórę, działa przede wszystkim przeciwstarzeniowo i przeciwzmarszczkowo
- KINEZJOTAPING ESTETYCZNY – oklejanie plastrami, plastrowanie dynamiczne, wykorzystywany w facemodelingu
- KAPILAROTERAPIA – odbudowa naczyń włosowatych
- MIOPLASTYKA – autorska technika masażu twarzy, szyi i dekoltu stworzona przez Jewgienija Sidiakina
- JONOFOREZA – zabiegi polegające na wykorzystaniu prądu stałego, który ułatwia wnikanie składników aktywnych w głębsze warstwy skóry i tkanki
- SONOFOREZA – zabiegi z wykorzystaniem ultradźwięków
- FOTOODMŁADZANIE – naświetlanie światłem o niskiej gęstości energii
- LUMINOTERAPIA – terapia światłem LED
- TLENOTERAPIA – inhalacje tlenem przez specjalną maskę lub w komorze hiperbarycznej
- PEELINGI ENZYMATYCZNE I CHEMICZNE – złuszczają naskórek, redukują przebarwienia, spłycają zmarszczki, a także wyrównują koloryt skóry
Akceptowanie swojego wyglądu ma ogromne znaczenie dla naszego samopoczucia. Jeśli dbanie o siebie sprawia nam przyjemność i sprawia, że czujemy się lepiej we własnej skórze, to nie warto z tego rezygnować. Nawet będąc młodą mamą możemy skorzystać z wielu różnych zabiegów. Nieinwazyjnie poprawią wygląd, a także kondycję naszej skóry twarzy i ciała. Część z tych zabiegów możemy wykonywać również samodzielnie w domu.
Jazda rowerem to świetny sposób na aktywne spędzenie czasu na świeżym powietrzu. Rodziny z małymi dziećmi, które jeszcze nie są w stanie pokonać samodzielnie długich dystansów, nie muszą rezygnować ze wspólnych wycieczek. Wystarczy dobra przyczepka rowerowa.
Miłośników rekreacyjnej jazdy na rowerze nie brakuje wśród rodziców małych dzieci. Nie musimy rezygnować z naszego hobby, z uwagi na wiek naszych pociech. Dopóki nie opanują one samodzielnej jazdy, mogą podróżować razem z nami w rowerowym przyczepce lub foteliku. Oba te rozwiązania możemy zaobserwować na co dzień w przestrzeni publicznej, ale zwłaszcza to pierwsze zasługuje na naszą uwagę. Sprawdź, dlaczego przyczepka rowerowa to prawdziwy hit.
Co z tradycyjnym fotelikiem?
Wiele osób wyposaża swój rower w specjalny fotelik dla dziecka, ale to rozwiązanie ma swoje wady i zalety. Może być on montowany na kierownicy lub bagażniku – w obu przypadkach montaż powoduje mniejszą stabilność roweru i utrudnia bezpieczną jazdę. Jeśli chodzi o komfort małego pasażera, jest on poddawany niemal nieustannym wstrząsom. W przypadku zderzenia czy innego wypadku drogowego, dziecko narażone jest na groźny upadek z wysokości.
Odnośnie wieku przewożonego w ten sposób dziecka, jedni producenci reklamują foteliki „od urodzenia”. Inni dopiero od momentu, gdy opanowuje ono umiejętność samodzielnego siedzenia. Wielu specjalistów alarmuje jednak, że dziecko jest gotowe do takiej jazdy dopiero około 18. miesiąca życia. Moment, gdy podejmuje próby podskoków jest sygnał, że jego narządy amortyzacji są rozwinięte i ciało radzi sobie z przeciążeniami.
Sporym minusem przewożenia dziecka w foteliku rowerowym jest fakt, że dzieci często zasypiają podczas podróży. W takim przypadku jazda powinna zostać natychmiast przerwana. Główka dziecka bez odpowiedniego podparcia będzie bezwładnie opadać na boki, do tyłu lub do przodu.
Niezaprzeczalną zaletą fotelików jest jednak fakt, że można z nimi przejechać wszędzie, gdzie tylko zmieści się rower. W przypadku napotkania na trasie kilku schodków, rodzic poradzi sobie z jego przeniesieniem, nawet bez wyjmowania dziecka. Również wąskie drogi czy wystające krawężniki nie stanowią większych problemów. Montaż fotelika nie jest zbyt skomplikowany, dlatego zakładanie go i zdejmowanie zajmuje krótką chwilę.
Jakie możliwości daje przyczepka rowerowa?
Przyczepka rowerowa przede wszystkim w żaden sposób nie ogranicza komfortu jazdy kierującego rowerem i jest dużo bezpieczniejsza od tradycyjnego fotelika na rower. Nawet jeśli dojdzie do wypadku, przyczepka stoi stabilnie na kołach. Bardzo rzadko zdarza się, żeby przewróciła się podczas zderzenia. Nawet gdyby tak się stało, to metalowa konstrukcja dodatkowo ochroni dzieci. Niektóre z przyczepek mają także w swoim wyposażeniu dodatkowe hamulce tarczowe.
Jazda w przyczepce jest o też wiele ciekawsza dla dziecka, czuje się w niej dużo swobodniej. Może bawić się zabawkami, przybrać wygodną dla siebie pozycję, nie ma tak ograniczonej widoczności, jak schowane za plecami rodzica w klasycznym foteliku. Dzięki możliwości dokupienia specjalnych leżaczków dla niemowląt, które nie wymagają, ani nie wymuszają pozycji siedzącej, dziecko może korzystać z przyczepki rowerowej już od 2-3. miesiąca życia. Górna granica wzrostu małego pasażera wynosi 120 cm, czyli wiek ok. 4-5 lat. Dostępne są również modele dwuosobowe, a towarzystwo w podróży znacznie umila dłuższe dystanse. Dzieci można w ten sposób ochronić przed warunkami atmosferycznymi, takimi jak deszcz, silny wiatr czy chłód, ale także nadmierne nasłonecznienie.
Takie rozwiązanie ma także kilka innych zastosowań, które mogą przypaść do gustu nie tylko rodzicom małych dzieci. Przyczepka może być bardzo pojemnym koszem na zakupy lub służyć do transportu zwierząt. Za pomocą dodatkowych kółek może stać się wózkiem spacerowym lub do biegania, a przyłączając do niego płozy zimą, wspaniale sprawdzi się jako sanie. Przyczepkę można wyposażyć także w zestaw narciarski dla rodziców – biegaczy nartowych.
Niestety sporą przeszkodą podczas jazdy z przyczepką rowerową okaże się dla nas za wąska ścieżka, słupki, płotki zwalniające, zatłoczony chodnik czy za wysoki krawężnik. Uporczywy bywa także jej każdorazowy montaż do roweru oraz brak miejsca w mieszkaniu na jej przechowywanie. Dla wielu osób jej minusem będzie wysoka cena, ponieważ za najlepsze modele trzeba zapłacić nawet 5000 złotych.
Przyczepkę rowerową ze względu na komfort i bezpieczeństwo przewożonych dzieci poleca m.in. przez Amerykańska Akademia Pediatrii. Stojąc przed wyborem najlepszego rozwiązania, warto wziąć pod uwagę nie tylko wady i zalety obu sprzętów, ale także wiek dziecka czy planowane przez nas trasy i dystanse. Pamiętajmy, że niezależnie od tego, czy naszego małego pasażera wozimy w rowerowym foteliku czy w przyczepce, zawsze powinien mieć założony na głowie odpowiednio dopasowany kask.
